Wat betekent de EU AI Act voor mijn werk?

De EU AI Act is sinds augustus 2024 van kracht. De eerste uitgebreide wet over kunstmatige intelligentie ter wereld. Klinkt misschien als weer zo'n Europese regelgeving, maar deze raakt waarschijnlijk jouw dagelijkse werk, ook als je geen IT-specialist bent.

Het uitgangspunt: risicogestuurd werken

De wet werkt met een simpel principe: hoe groter het risico voor mensen, hoe strenger de regels. Denk aan het als een stoplicht voor AI-systemen. Elk systeem krijgt een kleur op basis van wat het doet en welke impact het heeft.

🔴 Rood = Verboden Terrein

Dit zijn de AI-systemen die gewoon niet door de beugel kunnen. Punt. Geen discussie.

Wat mag niet?

• Social scoring - Je kent het misschien uit China: de overheid die burgers een cijfer geeft voor hun gedrag. Dat willen we hier niet.
• Manipulatie - AI die bewust misbruik maakt van iemands kwetsbaarheid (denk aan kinderen of mensen met een beperking)
• Real-time gezichtsherkenning op straat door de overheid (met enkele uitzonderingen voor zware misdrijven)

Waarom zo streng? Omdat deze systemen mensen tot een nummer maken. Ze tasten fundamentele rechten aan. En laten we eerlijk zijn: dat voelt gewoon niet goed. Beter een goede buur dan een verre vriend en deze systemen zijn niet eens een verre vriend, maar eerder een ongewenste vreemde.

🟠 Oranje = Hoog Risico (Let Op, Dit Raakt Jou)

Dit is waar het interessant wordt voor professionals. AI-systemen die belangrijke beslissingen over mensen nemen, vallen hier automatisch onder.

Herken je dit?

• Een AI bepaalt of iemand een verzekering krijgt
• Een systeem berekent welke premie iemand moet betalen
• Automatische risico-inschatting bij aanvragen
• AI die schades beoordeelt en uitkeringen vaststelt

Klinkt bekend? Dan heb je met "hoog risico AI" te maken.

Wat Moet Je Dan Regelen?

1. Uitlegbaarheid Je moet helder kunnen uitleggen hoe het systeem tot een beslissing komt. Niet "de computer zegt nee", maar een begrijpelijk verhaal. Gewoon zoals je ook aan een klant uitlegt waarom hun premie hoger is, maar dan over hoe de AI werkt.

2. Menselijk Toezicht Er moet altijd iemand zijn die de knop kan overrulen. De AI adviseert, maar een mens beslist. Want laten we eerlijk zijn: je wilt niet dat een algoritme het laatste woord heeft over iemands financiële toekomst.

3. Nauwkeurigheid Je moet kunnen aantonen dat het systeem doet wat het moet doen. En dat het blijft werken zoals bedoeld. Gewoon zoals je regelmatig je auto laat keuren.

4. Eerlijkheid Bewaken Regelmatig checken of het systeem niet oneerlijk is naar bepaalde groepen mensen. Want een AI die systematisch mensen uit bepaalde wijken hogere premies geeft zonder goede reden? Dat is niet alleen vervelend, het is nu ook verboden.

🟡 Geel = Beperkt Risico (Gewoon Eerlijk Zijn)

Hier gaat het vooral om transparantie. Mensen moeten weten wanneer ze met AI te maken hebben.

Praktijkvoorbeelden:

• Die chatbot op je website die eerste vragen beantwoordt
• AI-assistenten die helpen bij het invullen van formulieren
• Slimme e-mailresponders

De Regel? Vertel mensen gewoon dat ze met een computer praten, niet met een mens. Eerlijk zijn vanaf het begin. Want zoals we in Nederland zeggen: eerlijk duurt het langst. Niemand houdt ervan om voor de gek gehouden te worden.

🟢 Groen = Vrijwel Geen Zorgen

Dit is de grote groep AI-toepassingen waar je je geen zorgen over hoeft te maken. Denk aan:

• Je spamfilter
• Autocorrectie op je telefoon
• Netflix die series aanbeveelt

Waarom zo relaxed? Deze systemen hebben nauwelijks impact op belangrijke beslissingen. Ze helpen gewoon een beetje, zonder grote consequenties.

Bij klantcontact

Gebruik je een AI-chatbot? Dan moet je klanten duidelijk maken dat ze met een computer communiceren. Niks te verbergen, gewoon eerlijk zijn.

Bij acceptatie en risicobeoordeling

Dit wordt relevant. AI-systemen die bepalen wie een verzekering krijgt of welke premie iemand betaalt? Dat valt onder "hoog risico".

Wat je moet kunnen:

• Uitleggen hoe het systeem werkt, in begrijpelijke taal
• Aantonen dat het niet discrimineert
• Zorgen dat mensen een eerlijk antwoord krijgen op "waarom deze premie?"

Een AI die systematisch mensen uit bepaalde wijken hogere premies geeft zonder goede reden? Niet alleen oneerlijk, maar verboden.

Bij productontwikkeling

Nieuwe producten met AI? Denk vanaf het begin na over risico's. Een app die met AI automatisch schades beoordeelt? Dan moet je aantonen dat het betrouwbaar is, niet discrimineert, en dat menselijke controle mogelijk blijft.

Als leidinggevende

De juiste vragen stellen: Welke AI-systemen gebruiken we? Kunnen we uitleggen hoe ze werken? Is privacy en beveiliging op orde? Blijft menselijke controle mogelijk?

Beter voorbereid zijn dan later problemen oplossen.

Menselijke maat blijft leidend

Het kernprincipe: bij belangrijke beslissingen heeft altijd een mens het laatste woord. Een AI kan adviseren een aanvraag af te wijzen, maar een mens neemt die beslissing en moet hem kunnen uitleggen.

En als iemand het niet eens is? Dan heeft die persoon recht op een gesprek met een echt mens. Logisch, en nu ook wettelijk verankerd.

Praktische stappen

Inventariseer - Welke AI-systemen gebruikt jouw organisatie? Die chatbot, automatische fraudedetectie, risicoscores voor klanten – het zijn allemaal vormen van AI.

Stel de menselijke maat centraal - Kun je uitleggen wat het systeem doet? Is er menselijke controle? Zijn mensen eerlijk geïnformeerd?

Transparantie - Kun je aan een klant uitleggen waarom een beslissing is genomen? Helder en eerlijk, zonder technisch jargon.

Investeer in kennis - Je hoeft geen expert te worden, maar basiskennis helpt. Volg een training, lees wat artikelen, vraag door bij IT-collega's.

Kans voor vertrouwen krijgen

De EU AI Act brengt verplichtingen, maar vooral kansen. Organisaties die bewust omgaan met AI en transparant zijn, bouwen vertrouwen. En vertrouwen is goud waard in de verzekeringsbranche.

Klanten die weten dat je eerlijk met hun gegevens omgaat en begrijpen hoe beslissingen tot stand komen, voelen zich serieus genomen. Door nu al verantwoord AI in te zetten, loop je voorop terwijl anderen nog de regels uitpluizen.

Tot slot

De EU AI Act gaat over eerlijkheid, uitlegbaarheid en de vraag hoe we willen dat technologie ons werk vormgeeft. Je hoeft geen jurist of technicus te zijn. Gezond verstand helpt al enorm.

Als iets niet eerlijk voelt, is het dat waarschijnlijk ook niet. Als je iets niet kunt uitleggen, kijk er dan nog eens goed naar.

De wet is geen obstakel, maar een richtlijn om de technologie juist in te zetten op een manier die past bij onze waarden.

Want zoals we in Nederland zeggen: vertrouwen komt te voet en gaat te paard. Met de juiste aanpak blijft dat vertrouwen waar het hoort, stevig op de grond.